66. kirkjuþing 2024 - 2025 35. mál

Þskja. 35a

T I L L A G A

að starfsreglum um breytingu á starfsreglum um kjör til kirkjuþings nr. 8/2021-2022.

Flm: Auður Thorberg, Einar Örn Björgvinsson og Magnús Erlingsson.

1. gr.

2. mgr. 1. gr. starfsreglnanna orðast svo:

Á kirkjuþingi eiga sæti 29 fulltrúar, 20 leikmenn og 9 vígðir.

2. gr.

2. gr. starfsreglnanna orðast svo:

Kjördæmaskipan er eftirfarandi:

1. Reykjavíkurprófastsdæmi vestra, 1. kjördæmi. Fjórir fulltrúar og fjórir til vara.

2. Reykjavíkurprófastsdæmi eystra, 2. kjördæmi. Fjórir fulltrúar og fjórir til vara.

3. Kjalarnesprófastsdæmi, 3. kjördæmi. Fjórir fulltrúar og fjórir til vara.

4. Vesturlandsprófastsdæmi, 4. kjördæmi. Einn fulltrúi og tveir til vara.

5. Vestfjarðaprófastsdæmi, 5. kjördæmi. Einn fulltrúi og tveir til vara.

6. Húnavatns- og Skagafjarðarprófastsdæmi. 6. kjördæmi. Einn fulltrúi og tveir til vara.

7. Eyjafjarðar- og Þingeyjarprófastsdæmi, 7. kjördæmi. Tveir fulltrúar og tveir til vara.

8. Austurlandsprófastsdæmi 8. kjördæmi. Einn fulltrúi og tveir til vara.

9. Suðurprófastsdæmi, 9. kjördæmi. Tveir fulltrúar og tveir til vara.

Að auki er kosinn einn vígður fulltrúi og tveir vígðir varamenn hans í hverju framangreindra kjördæma.

Varamenn taka sæti í þeirri röð sem þeir kosnir til.

3. gr.

3. gr. starfsreglnanna fellur brott.

4. gr.

4. gr. starfsreglnanna orðast svo:

Kosningarréttur.

Kosningarrétt til kirkjuþings á hver sá sem þann 1. apríl á kosningaári:

a) uppfyllir skilyrði til að taka sæti í sóknarnefnd,

b) hefur tekið vígslu til djákna eða prests og er skráður í þjóðkirkjuna.

5. gr.

5. gr. og 6. gr. starfsreglnanna falla brott.

6. gr.

7. gr. starfsreglnanna orðast svo:

Kjörgengi.

Kjörgengur til kirkjuþings er hver sá leikmaður sem þann 1. apríl á kosningaári hefur kosningarrétt samkvæmt a. lið 4. gr., er 18 ára og hefur óflekkað mannorð. Óflekkað mannorð telst enginn hafa sem hlotið hefur dóm fyrir refsivert brot og refsing er óskilorðsbundið fangelsi, frá þeim degi sem dómur er upp kveðinn og þar til afplánun er að fullu lokið.

Kjörgengur sem vígður fulltrúi er hver sá sem uppfyllir skilyrði í 1. mgr. og sem er:

a. Vígður þjónn íslensku þjóðkirkjunnar eða hjá íslenskum söfnuði þjóðkirkjunnar erlendis og í föstu og launuðu starfi sem slíkur, eða

b. vígður þjónn, sem lýtur tilsjónar biskups Íslands og í föstu og launuðu starfi sem slíkur á vegum stofnunar og/eða félagasamtaka hér á landi.

Ráðning í starf samkvæmt a og b liðum skal vera til a.m.k. eins árs eða ótímabundið.

Vígður þjónn í tímabundnu leyfi frá starfi skv. a eða b lið, allt að tveimur árum, er kjörgengur.

7. gr.

8. gr. starfsreglnanna orðast svo:

Hvar kosningarréttar og kjörgengis skuli notið.

Kosningarréttur og kjörgengi samkvæmt 7. gr. er í því kjördæmi sem lögheimili leikmanns er skráð í þjóðskrá, en vígðs þjóns í því kjördæmi þar sem aðalstarfsstöð hans er. Sé aðalstarfsstöð erlendis telst hún tilheyra Reykjavíkurprófastsdæmi vestra. Miða skal við lögheimilisskráningu leikmanns og aðalstarfsstöð vígðs þjóns þann 1. apríl á kosningaári.

8. gr.

Í stað orðanna „3. og 4. gr. sbr. 6. gr“ í 2. mgr. 9. gr. starfsreglnanna komi: 4. gr.

9. gr.

Í stað „6. gr.“ í 5. málsl. 1. mgr. 10. gr. starfsreglnanna komi: 4. gr.

10. gr.

Starfsreglur þessar, sem sem settar eru með heimild í 8. gr. laga um þjóðkirkjuna nr. 77/2021, öðlast gildi við birtingu.

Greinargerð.

Tillaga þessi að breyttum starfsreglum um kjör til kirkjuþings felur í sér eftirfarandi meginbreytingar á starfsreglum um kjör til kirkjuþings nr. 8/2021-2022:

1. Kosningarréttur er rýmkaður þannig að allir sem eru í þjóðkirkjunni og hafa náð sextán ára aldri hafa kosningarrétt.

2. Sérstakar kjördeildir leikra annars vegar og vígðra hins vegar eru aflagðar. Í staðinn eru teknar upp sameiginlegar kjördeildir leikmanna og vígðra. Allir kjósendur kjördæmis kjósa þannig alla þingfulltrúa kjördæmisins.

3. Kjördæmi leikmanna, þ.e. hvert prófastsdæmi um sig, verða sameiginleg kjördæmi leikra og vígðra. Sérstök kjördæmi vígðra, þrjú talsins, eru þannig aflögð.

4. Sæti vígðra þjóna á kirkjuþingi verða níu í stað tólf. Í hverju prófastsdæmi verður kjörinn einn vígður fulltrúi á kirkjuþing. Leikmönnum verður fjölgað samsvarandi þannig að einn fulltrúi bætist við í stærstu prófastsdæmunum þremur á suðvesturhorninu. Fjöldi kjörinna fulltrúa á kirkjuþingi helst þannig óbreyttur.

Fleiri breytingar eru lagðar til.

Tillaga þessi er flutt í framhaldi af skýrslu sem unnin var samkvæmt ályktun í 11. máli 65. kirkjuþings 2023 – 2024. Skýrslan er lögð fram á 66. kirkjuþingi 2024 – 2025 í 34. máli.

Með skýrslunni fylgir lögfræðiálit dr. Davíðs Þórs Björgvinssonar, lagaprófessors, dags. í febrúar 2025. Þar kemur fram að til að kosningareglur kirkjunnar samrýmist lögum um þjóðkirkjuna nr. 77/2021, einkum 4. gr. laganna, um jafnræði og lýðræði, verði að rýmka kosningarrétt í þjóðkirkjunni og gera hann almennan.

Er því lagt til að allir leikmenn sem geta tekið sæti í sóknarnefnd, þann 1. apríl á kosningaári, hafi kosningarrétt. Kosningaréttur vígðra þjóna er rýmkaður þannig að allir sem vígslu hafa hlotið og eru skráðir í þjóðkirkjuna geta kosið.

Sama gildir um kjörgengi þ.e. að allir leikmenn í þjóðkirkjunni geti boðið sig fram til setu á kirkjuþingi. Miðað verði við eins og verið hefur að frambjóðandi verður að hafa náð 18 ára aldri (lögræðisaldri). Reglur um kjörgengi vígðra þjóna eru óbreyttar. Einnig kemur fram í ofangreindri skýrslu að núverandi fyrirkomulag með sérstökum þremur kjördeildum vígðra sem kjósa vígða þjóna á kirkjuþing og níu kjördeildum leikmanna sem kjósa leikmenn á kirkjuþing, samrýmist ekki heldur framangreindu ákvæði þjóðkirkjulaga. Er því lagt til að sú aðgreining falli brott. þannig að allir kjósendur í hverju kjördæmi kjósi um leika jafnt sem vígða frambjóðendur í kjördæminu,. Sú breyting er einnig rökrétt afleiðing rýmkunar kosningarréttar.

Þá er rökrétt í þessu sambandi að sameina kjördæmi leikmanna og vígðra. Flutningsmenn leggja til, eins og í skýrslunni greinir og sem þar er rökstutt nánar, að prófastsdæmi landsins verði kjördæmi. Einnig er lagt til að sætum vígðra á kirkjuþingi verði fækkað úr tólf í níu og leikmönnum fjölgað um þrjá. Með þessari breytingu verða vígðir þjónar 31% kjörinna fulltrúa á kirkjuþingi.

Að öllu framangreindu virtu, telja flutningsmenn tillögu þessa nauðsynlega og í raun óhjákvæmilega til að næsta kirkjuþingskjör árið 2026, uppfylli skilyrði 4. gr. laga um þjóðkirkjuna um jafnræði og lýðræði.

Um einstakar greinar tillögunnar.

Um 1. gr.

Lagt er til að sætum vígðra þjóna á kirkjuþingi verði fækkað þannig að eitt sæti fyrir vígðan þjón sé í hverju prófastsdæmi. Einnig er lagt til að leikmönnum í fjölmennustu kjördæmunum þremur þ.e. Reykjavíkur- og Kjalarnessprófastsdæmum verði fjölgað um einn í hverju kjördæmi.

Fjöldi kjörinna þingfulltrúa á kirkjuþingi verði þannig óbreyttur þ.e. 29 talsins.

Um 2. gr.

Ákvæði þetta felur í sér að kjördæmi allra þingfulltrúa verða hin sömu og horfið verði frá skiptingu þeirra milli leikmanna og vígðra þjóna. Fjöldi þingsæta leikmanna og vígðs þjóns í hverju kjördæmi er samræmdur 1. gr. tillögu þessarar.

Um 3. gr. og 4. gr.

Lagt er til að núverandi 3. gr. um kosningarrétt vígðra falli brott , enda felur tillaga þessi í sér að allt þjóðkirkjufólk, 16 ára og eldra hafi kosningarrétt við kirkjuþingskjör. Ákvæði 4. gr. verði breytt þannig að það mæli fyrir um kosningarrétt allra sem skráðir eru í þjóðkirkjuna þann 1. apríl á kosningaári. Það er sama tímaviðmið og segir í 6. gr. núgildandi reglna. Gera þarf greinarmun á leikmönnum og vígðum þjónum í þessu sambandi. Lagt er til að kosningarréttur leikmanna miðist við að viðkomandi uppfylli skilyrði til að taka sæti í sóknarnefnd. Þannig er fallið frá því að kosningarréttur leikmanna sé bundinn við meðmæli sóknarnefndar sinnar.

Um 5. gr.

Lagt er til að ákvæði 5. gr. núgildandi starfsreglna um takmörkun á kosningarrétti og kjörgengi falli brott. Ákvæðið stangast á við 4. gr. laga um þjóðkirkjuna um jafnræði og lýðræði.

Efni 6. gr. núgildandi starfsreglna um viðmiðunardag kosningarréttar þann 1. apríl á kosningaári er fellt inn í nýja 4. gr. tillögu þessarar og er samkvæmt því óþarft.

Um 6. gr.

Ákvæði þetta er svipað að efni og núgildandi 7. gr. og 3. gr. Þó er lagt til að fallið verði frá kröfu um að leikmenn séu skírðir og eins að þeir hafi meðmæli sóknarnefndar sinnar.

Erfiðleikum getur verið bundið að færa sönnur á að fólk hafi verið skírt þar sem engin miðlæg skrá er til um skírnir. Þá er áhorfsmál hvort sú krafa gangi einfaldlega ekki of langt með hliðsjón af kröfu þjóðkirkjulaga um lýðræðislega stjórnarhætti.

Krafa um meðmæli sóknarnefndar sem skilyrði kjörgengis er gildi bara fyrir leikmenn, er andstæð 4. gr. þjóðkirkjulaga og ber að fella brott. Reglur um kjörgengi vígðra eru óbreyttar. Áfram er miðað við að kjörgengi vígðra á kirkjuþingi miðist við að þeir gegni vígðri þjónustu hjá þjóðkirkjunni eða lúti tilsjón biskups Íslands í starfi á vegum stofnunar og/eða félagasamtaka hér á landi.

Um 7. gr.

Ákvæðið er svipað og núgildandi 8. gr. Miðað er við lögheimili leikmanns þann 1. apríl á kosningaári. Vegna framangreindra breytinga á kjördæmaskipan vígðra er lagt til að kjörgengi og kosningarréttur þeirra miðist við það prófastsdæmi þar sem aðalstarfsstöð viðkomandi er þann 1. apríl á kosningaári. Þeir sem starfa erlendis njóta kjörgengis og kosningarréttar í Reykjavíkurprófastsdæmi vestra.

Um 8. gr., 9. gr. og 10. gr.

Ákvæði þessi eru lagfæringar auk gildistökuákvæðis og þarfnast ekki skýringa.

Kostnaðaráætlun

Samkvæmt skýrslu um rýmkun kosningaréttar í 34. máli 66. kirkjuþings og fylgiskjali með þeirri skýrslu getur kostnaður verið breytilegur eftir því hvaða lausn er valin og hve margir kjósa. Fleiri kosningabærir þjóðkirkjumenn, allt að 184.500, m.v. 1. 12. 2024, fela í sér meiri kostnað en við kosningar samkvæmt núverandi kerfi þar sem fáir hafa kosningarrétt. Á móti kemur að kosningakerfið er einfaldað til muna með fækkun kjördeilda og kjördæma og ætti það að einfalda framkvæmd kosninga nokkuð.

Þskj. 35b

Nefndarálit

Frá löggjafarnefnd.

Dregið til baka 19. janúar 2026.

Þskj. 35c

Breytingartillaga

við tillögu að starfsreglum á þskj. nr. 35a um breytingu á starfsreglum um kjör til kirkjuþings nr. 8/2021-2022

Flm. Stefán Már Gunnlaugsson.

1.gr. tillögunnar falli brott.

2. gr tillögunnar falli brott.

27. október 2025

Þskj. 35d

Nefndarálit I

við tillögu að starfsreglum um breytingu á starfsreglum um kjör til kirkjuþings nr. 8/2021-2022 (þskj. 35a).

Frá löggjafarnefnd.

Flm. Bryndís Malla Elídóttir.

Löggjafarnefnd hefur fjallað um málið og dregur nefndarálit á þingskjali 35b til baka. Undirritaðar leggja til að tillagan á þskj. 35a fái ekki framgang á kirkjuþingi.

Anna Guðrún Sigurvinsdóttir sat hjá við afgreiðslu málsins.

Reykjavík, 19. janúar 2026.

Löggjafarnefnd.

Bryndís Malla Elídóttir, form.

Elínborg Sturludóttir

Kristrún Heimisdóttir

Jóhanna Gísladóttir

Þskj. 35e

Nefndarálit II og breytingartillaga

við tillögu að starfsreglum um breytingu á starfsreglumum kjör til kirkjuþings nr. 8/2021-2022 (þskj. 35a).

Frá löggjafarnefnd.

Flm. Stefán Magnússon.

Löggjafarnefnd hefur fjallað um málið og dregur nefndarálit á þingskjali 35b til baka.

Löggjafarnefnd þakkar þá miklu og góðu umræðu sem fram hefur farið á kirkjuþingi um kjör til kirkjuþings. Mikilvægt er að kirkjan vinni að því að auka almenna þátttöku í kosningum til kirkjuþings. Nefndin telur ekki rétt að opna fyrir kosningaréttinn að svo stöddu.

Undirritaðir leggja til að málið á þskj. 35a verði samþykkt með eftirfarandi

b r e y t i n g a r t i l l ö g u :

1. liður.

2. gr. tillögunnar orðast svo:

(2. gr. starfsreglnanna)

Kjördæmaskipan er eftirfarandi:

1. Reykjavíkurprófastsdæmi vestra, 1. kjördæmi. Fimm fulltrúar og sex til vara, þar af einn vígður og tveir vígðir til vara. Af aðalfulltrúum og einnig varafulltrúum skal að lágmarki einn fulltrúi vera 35 ára eða yngri.

2. Reykjavíkurprófastsdæmi eystra, 2. kjördæmi. Fimm fulltrúar og sex til vara, þar af einn vígður og tveir vígðir til vara. Af aðalfulltrúum og einnig varafulltrúum skal að lágmarki einn fulltrúi vera 35 ára eða yngri.

3. Kjalarnesprófastsdæmi, 3. kjördæmi. Fimm fulltrúar og sex til vara, þar af einn vígður og tveir vígðir til vara. Af aðalfulltrúum og einnig varafulltrúum skal að lágmarki einn fulltrúi vera 35 ára eða yngri.

4. Vesturlandsprófastsdæmi, 4. kjördæmi. Tveir fulltrúar og fjórir til vara, þar af einn vígður og tveir vígðir til vara.

5. Vestfjarðaprófastsdæmi, 5. kjördæmi. Tveir fulltrúar og fjórir til vara, þar af einn vígður og tveir vígðir til vara.

6. Húnavatns- og Skagafjarðarprófastsdæmi, 6. kjördæmi. Tveir fulltrúar og fjórir til vara, þar af einn vígður og tveir vígðir til vara.

7. Eyjafjarðar- og Þingeyjarprófastsdæmi, 7. kjördæmi. Þrír fulltrúar og fjórir til vara, þar af einn vígðu og tveir vígðir til vara

8. Austurlandsprófastsdæmi 8. kjördæmi. Tveir fulltrúar og fjórir til vara, þar af einn vígður og tveir vígðir til vara.

9. Suðurprófastsdæmi, 9. kjördæmi. Þrír fulltrúar og fjórir til vara, þar af einn vígður og tveir vígðir til vara.

Varamenn taka sæti í þeirri röð sem þeir kosnir til.

2. liður

4. gr. tillögunnar orðast svo:

(4. gr. starfsreglnanna)

Kosningarrétt til kirkjuþings, sem leikmaður, á hver sá sem er aðal- og varamaður í sóknarnefndum.

Þá skulu hafa kosningarrétt allt að 15 fulltrúar úr hverju prestakalli í 1, 2. og 3. kjördæmi, kosnir á safnaðarfundi til viðbótar öðrum kjörfulltrúum, sbr. 1. mgr.

Kosningarrétt til kirkjuþings á hver sá sem vígslu hefur hlotið og er:

a. þjónandi prestur eða djákni íslensku þjóðkirkjunnar eða hjá íslenskum söfnuði þjóðkirkjunnar erlendis og er í föstu og launuðu starfi sem slíkur, eða

b. þjónandi prestur eða djákni sem lýtur tilsjónar biskups Íslands og er í föstu og launuðu starfi á vegum stofnunar og/eða félagasamtaka hér á landi.

Prestur og djákni í leyfi njóta kosningarréttar.

3. liður

5. gr. tillögunnar breytist þannig að 5. gr. starfsreglnanna fellur ekki brott.

4. liður

6. gr. tillögunnar orðast svo:

(7. gr. starfsreglnanna)

Kjörgengur til kirkjuþings er:

a. hver vígður maður sem á kosningarrétt skv. 4. gr.

b. hver leikmaður sem hefur hlotið skírn í nafni heilagrar þrenningar, skráður er í íslensku þjóðkirkjuna og hefur náð 18 ára aldri.

Hver sá sem fullnægir skilyrðum 1. mgr. skal hafa óflekkað mannorð. Enginn telst hafa óflekkað mannorð sem hlotið hefur dóm fyrir refsivert brot og refsing er óskilorðsbundið fangelsi, frá þeim degi sem dómur er upp kveðinn og þar til afplánun er að fullu lokið.

Kjörgengisskilyrði skulu vera uppfyllt 1. apríl það ár sem kosning fer fram.

5. liður

7. gr. tillögunnar orðast svo:

(8. gr. starfsreglnanna)

Kosningarréttur og kjörgengi samkvæmt 4. og 7. gr. er í því kjördæmi sem aðalstarfsstöð leikmanns og vígð þjóns er skráð. Sé aðalstarfsstöð erlendis telst hún tilheyra Reykjavíkurprófastsdæmi eystra.

Miða skal við aðalstarfstöð leikmanns og vígðs þjóns þann 1. apríl á kosningaári.

6. liður

a) 2. mgr. 14. gr. starfsreglanna hljóðar svo:

Ef enginn aðalmanna er 35 ára eða yngri á viðmiðunardegi, skal sá frambjóðandi sem uppfyllir það skilyrði , enda sé honum til að dreifa, hljóta eitt sæti aðalmanns, sbr. 2. gr. starfsreglna þessara. Uppfylli fleiri en einn frambjóðandi það skilyrði skal sá sem flest atkvæði hlýtur fá sætið. Sama gildir um sæti varamanna. Hlutkesti ræður ef atkvæði eru jöfn.

b) 2. mgr. verður 3. gr,

Reykjavík, 19. janúar 2026.

Löggjafarnefnd.

Konráð Gylfason, varaform.

Magnús Erlingsson

Óskar Magnússon

Stefán Magnússon.

Anna Guðrún Sigurvinsdóttir sat hjá við afgreiðslu málsins.

Greinargerð.

Eins og kemur fram í breytingartillögu þessari er áfram lagt til að kjördæmi verði hin sömu fyrir vígða þjóna og sóknarfólk. Er það í anda kenninga Lúters um hin almenna prestsdóm allra skírðra. Prestar og djáknar á kirkjuþingi eru fulltrúar sinna sókna og prestakalla til jafns við sóknarnefndarfulltrúa og safnaðarfólk. Prestar og djáknar eru ekki kjörnir inn á kirkjuþing til að vera fulltrúar síns stéttarfélags enda kirkjuþing ekki uppbyggt sem stéttaþing. Þá ætti það að auka áhuga kirkjufólks á að taka þátt í kosningu til kirkjuþings þegar möguleiki er á að velja milli presta og djákna enda fólk úr hinni vígðu stétt vel kynnt og með kjörþokka svo sem alþekkt er.

Þrátt fyrir fækkun presta og djákna þá mun hlutfall vígðra á kirkjuþingi verða hærra en víðast hvar í nágrannalöndum okkar.

Til viðbótar er lagt til að í 1. 2. og 3. kjördæmi skuli að minnsta kosti einn fulltrúi úr hverju þeirra kjördæma vera 35 ára og yngri. Er þetta gert til að auka hlut ungs fólks í störfum kirkjuþings, sem ætti að auka áhuga á kosningum til kirkjuþings.

Í samræmi við kenningar Lúters um hinn almenna prestsdóm er einnig eðlilegt að gera skírn í nafni heilagrar þrenningar að skilyrði fyrir kosningarétti.

Þá er lagt til að áfram verði 15 kjörmenn í þremur fjölmennustu kjördæmunum en líkt og kemur fram í töflunni hér að neðan þá er hlutfall kjósenda á bak við hvern kirkjuþingsfulltrúa lægra þar en í öðrum kjördæmum.

Tölurnar eru fengnar úr síðustu kjörskrá, sjá Niðurstöður kosninga 2022 á kirkjan.is

Prófastsdæmi Kjósendur Þingmenn Hlutfall

Vesturlandsprd 223 2 1/111

Suðurlandsprd 329 3 1/110

Húnavatns- og Skagfj.p. 204 2 1/102

Austfjarðaprd. 164 2 1/82

Eyjafjarðar- og Þing.p. 237 3 1/79

Vestfjarðaprd. 147 2 1/74

Kjalarnesprd. 283 4 1/71

Reykjavíkurp. eystra 251 4 1/63

Reykjavíkurp. vestra 239 4 1/40